economist

طاهره قربانحسيني پ‍ژوهشگر و فعال اجتماعي شهرستان ساوه؛عبور از سال های بلوغ نه برای نوجوانان و نه برای خانواده ها کار ساده ای نیست، اما کارهای زیادی هستند که والدین میتوانند با انجام آنها مشکلات را به حداقل برسانند و اتحاد خانوادگی را افزایش بخشند.

رشد در دوران نوجوانی :نوجوانی مستلزم عبور از یک سلسله تکالیف رشدی است، زمانی که در مورد تمامی آنچه که یک فرد باید بین 12 و 18 سالگی انجام دهد فکر می کنید متوجه می شوید که تکالیف رشدی یک نوجوان خیلی متنوع، سنگین و مهم است. بنا بر این تعجبی ندارد که سر و کار داشتن با یک نوجوان کار آسانی نیست؛ زیرا او در حال عبور از یک مرحله بسیار حساس زندگی اش است.
اجازه دهید در ابتدا نگاهی داشته باشیم به تکالیف رشدی یک نوجوان؛ این تکالیف به چند طبقه اصلی تقسیم می شوند: جسمانی، هیجانی، اجتماعی، جنسی و هوشی.
1. تغییرات جسمانی: در دوران نوجوانی تغییرات رشدی عظیمی اتفاق می افتند. بلوغ بر تک تک بافت های بدن تاثیر می گذارد.
• 40% وزن بزرگسالی و 25% قد در سنین نوجوانی کسب می شوند.
• وزن قلب پسرها در طی دوران بلوغ 2 برابر می شود.
• بلوغ اندام های جنسی شروع می شود.
• صدای پسرها تغییر می کند و موهای صورت شروع به رشد میکنند.
• خیلی از نوجوانان با مشکل جوش های صورت و آکنه پوستی مواجه می شوند.


2. تغییرات روانشناختی:مهمترین قسمت تغییرات روانی نوجوان مربوط به کسب استقلال و خودمختاری است.
نوجوان برای این که به یک بزرگسال تبدیل شود، باید یک مرحله انتقالی از وابستگی به استقلال را طی کند. در اوایل نوجوانی، نوجوان شروع به فاصله گرفتن از خانواده می کند. مقاومت در مقابل راهنمایی ها و خواسته های والدین و اهمیت بیشتر قائل شدن برای همسالان، هم کلاسی ها و دوستان از ویژگی های نوجوانی هستند. کسب استقلال و خودمختاری بسیار مهم است اما در عین حال منجر به تعارضات و اختلافات زیادی در خانواده می شود.


3. تغییرات اجتماعی:تغییرات اجتماعی یک نوجوان شامل موارد زیر است:
• آموختن برقراری ارتباط با آدم های دیگر
• پیدا کردن جایگاه خود در گروه
• آموختن رفتار مسئولانه
• ایجاد یک نظام ارزشی برای خویش که باعث عبور موفقیت آمیز از نوجوانی به بزرگسالی می شود.

4. تغییرات جنسی:در دوران نوجوانی تغییرات جنسی زیادی اتفاق می افتند. هرچه نوجوان بزرگتر می شود و از نظر فیزیکی رشد بیشتری می کند، جنس مخالف برای وی جذابیت های بیشتری می یابد، در این راه باید یاد بگیرد:
• با بدن خودش راحت باشد.
• مراقب بهداشت جنسی خویش باشد.
• شیوه برخورد با جنس مخالف را یاد بگیرد.
• با احساسات و هیجانات جنسی خویش به درستی برخورد کند.
• انتخاب های مربوط به رفتار جنسی را به درستی انجام دهد.


5. تغییرات هوشی و عقلی نوجوان بدین قرارند:• آموختن تفکر انتزاعی
• تفکر درباره آینده

چگونه با نوجوان ارتباط برقرار کنیم. چرا حفظ ارتباط با نوجوانمان مهم است؟

پاسخ: اگر چه نوجوان نیاز به فاصله گرفتن از والدین خویش در طول نوجوانی دارد اما در عین حال نیاز دارد که بداند شبکه امنیتی خانه و خانواده همواره مهیا بوده و در اختیار وی خواهد بود.
اگر خطوط ارتباطی قطع شوند، نوجوان از نظر هیجانی و عاطفی قادر به ادامه حیات نخواهد بود؛ نوجوان نیازمند حمایت و ارتباط است.
راه کارهای باز نگه داشتن کانال های ارتباطی میان والدین و نوجوان.

نبایدها: • سخنرانی و موعظه برای نوجوانان کمترین اثری نداشته و نوجوان از ان استقبال نخواهد کرد.
• رفتار از موضع قدرت بیهوده است، مثلا: این کار را باید انجام بدهی چون من می گویم.
• آغاز محاوره با یک اتهام هیچ فایده ای ندارد، مثلا: همسایه بغلی می گفت تو را دیده که سیگار می کشی.
• بلند کردن صدا یا کنترل خود را از دست دادن بی نتیجه است و اگر اتفاق افتاد عذرخواهی کنید.
• نق زدن هرگز فایده بخش نیست و تنها احساس بد ایجاد می کند.
• انتقاد نکنید مگر این که موضوع مربوط به رفتار های نا ایمن، غیراخلاقی، غیرقانونی باشد، عقایدتان را برای خودتان نگه دارید.

بایدها:• به جزئیات به اندازه چیزهای مهم توجه کنید، اگر شنونده خوبی باشید فرزند نوجوان شما با شما حرف می زند.
• وقتی فرزند نوجوان شما با شما حرف می زند، به او گوش دهید و کار دیگری انجام ندهید.
• اگر نمی توانید در ان زمان خاص گوش دهید، برای او توضیح بدهید که چرا وتوضیح بدهید تا چه اندازه مهم است، خواهش کنید که این محاوره در زمان دیگری صورت گیرد.
• توضیح بیشتر بخواهید تا موضوع برای شما کاملا روشن شود، فقط مواظب باشید لحن کلامتان انتقادی نباشد. اگر فرزند نوجوان شما احساس می کند که سوالات شما جنبه ی انتقادی دارد دیگر سوال نکنید.
• انتظار این را داشته باشید که نوجوانتان دائما تغییر عقیده و نظر بدهد. این بخشی از مرحله رشدی نوجوانی است، در این مورد اظهار نظر نکنید که مثلا چقدر تناقض در حرفهایتان هست.
• به فعالیت های نوجوانتان علاقه نشان بدهید.
• عقاید و نظرات نوجوانتان را بپذیرید، حتی اگر ان را قبول ندارید.

پیشگیری از رفتار پرخطر: همه والدین از این وحشت دارند که نوجوانشان رفتار پرخطر انجام دهد، مثلا سیگار کشیدن و... چند کار بخصوص هست که شما می توانید انجام دهید تا نیاز نوجوانتان به بیرون ریزی و تخلیه هیجانی را کاهش دهید. این ها چند توصیه در این زمینه هستند.
• بخشی از زندگی روزمره نوجوانتان باشید، سعی کنید تا جای ممکن زمانی که خانه هست شما نیز خانه باشید.
• در دسترس باشید، به وضوح و به طور خاص توضیح دهید که انتظار چه نوع رفتاری را دارید و چه نوع رفتاری پذیرفته نیست.
• مواد مضر مثل سیگار و... در خانه نداشته باشید. وقتی نوجوان به این مواد دسترسی داشته باشد بیشتر احتمال دارد از انها استفاده کند.
• از نوجوانتان توقع کارهای خوب داشته باشید، نوجوانانی که می دانند والدینشان توقع بهترین را دارند، بهداشت روانی و سلامت هیجانی دارند.
• نوجوانتان را تشویق کنید که در فعالیت های مدرسه فعالانه شرکت کند. کسانی که وقت زیادی را در مدرسه می گذرانند کمتر رفتارهای خطرناک انجام می دهند.

ویژگی های خانواده ی سالم و توانا
هم پژوهش های علمی نشان داده اند و هم عقل سلیم به ما میگوید که کودکانی که در خانواده هایی رشد می کنند که از نظر عاطفی سالم هستند شانس بیشتری برای پیشرفت و موفقیت دردنیای بزرگسالی دارند. همچنین این کودکان بیشتر احتمال دارد که دوران نوجوانی را با مشکلات کمتری طی کنند.


خانواده ی سالم یعنی چه ؟

• در این خانواده ها انتظارات و خط مشی رفتاری اعضا تعریف شده و مشخص است.
• اعضای خانواده تشویق می شوند که نظراتشان را ابراز کنند، نقطه نظرات متفاوت تشویق می شوند.
• با تمامی اعضا با احترام رفتار می شود و همه جدی گرفته می شوند.
• ارتباط احساسی، عاطفی و هیجانی میان اعضای خانواده وجود دارد.
• جو و فضای عشق و توجه به یکدیگر در خانواده وجود دارد.
• هویت جمعی یا حس "ما بودن" در خانواده وجود دارد.
• اعضای خانواده از انجام کارها با هم لذت می برند، ادم ها انعطاف پذیر هستند و با جریان آب حرکت می کنند.

حالا نگاهی داشته باشیم به برخی ویژگی های خانواده های کمتر کارآمد

• زن و شوهر رفتار احترام آمیزی با یکدیگر نداشته و مجادله می کنند.
• والدین خود مشکلات عاطفی و هیجانی دارند که این خود مانعبرقراری ارتباط آنها با یکدیگر و یا با فرزندانشان است.
• کودکان با تنبیه کنترل می شوند.
• عزت نفس افراد حفظ نمی شود یا افزایش داده نمی شود.
• فقط یکی از والدین مسئول انجام تمامی کارهای مربوط به بچه ها است.
• اعضای خانواده سیگار می کشند یا...
حالا نگاهی داشته باشیم به برخی خطراتی که نوجوان با آن رو به روست، یکی از این مشکلات الکل و مواد محرک و مخدر است.
7 راه حل برای فاصله گرفتن از مواد مخدر و محرک و الکل وجود دارد
• انتظاراتتان را به روشنی وبه وضوح ابراز کنید، توجه داشته باشید که نوجوانتان کجاست.
• وقتی از خانه بیرون می رود از وی بپرسید که کجا می رود و با چه کسانی خواهد بود.
• خیلی اختصاصی و با تمام جزئیات از او بپرسید که کجا بوده و چه می کرده است.
• اگر می گوید که جایی می رود و بعد به جای دیگری می رود، آزادی رفت و آمد را برای مدتی محدود کنید.
• با نوجوانتان ارتباط برقرار کنید و با هم حرف بزنید.
• یادتان باشد که نوجوان شما بی گناه است مگر این که گناهکاری او ثابت شود.
• اگر می شنوید به مهمانی رفته طوری بپرسید که جنبه مچ گیری و مواخذه نداشته باشد.
مثلا : یک نفر به من گفت که تو دیشب در مهمانی ای بودی که بچه ها سیگار می کشیدند. خودت بیشتر برایم می گویی؟
خیلی باز و راحت برخورد کنید، شاید یک توضیح معقول برای آنچه که اتفاق افتاده وجود داشته باشد و اگر باز برخورد کنید نوجوانتان خود قصه را برایتان می گوید.
• با سایر والدین ارتباط برقرار کنید و به یک توافق برسید که اصول و قوانین معاشرت نوجوانتان با هم چیست. اگر هیچ کدام از نوجوانانی که با نوجوان شما دوست هستند آزادی کامل نداشته باشند، فشار گروه همسالان روی نوجوانتان کمتر شده و امنیت بیشتر خواهد بود.
موضوعات جنسی یکی از خطراتی است که اخیرا نوجوانان بیشتر در معرض آن هستند.
نوجوانان ایمن در برابر این خطرها آنهایی هستند که خود با خانواده آنها ویژگی های زیر را دارند:
• خانواده این رفتار را تاکید نمی کند.
• قواعد خانواده در این مورد کاملا واضح و روشن است.
• خانواده عزت نفس زیادی دارند.
• نوجوان در مدرسه پذیرفته شده است.
• نوجوان با خانواده ارتباط خوب دارد.
• خانواده نظارت خوبی بر رفتار نوجوانشان دارند.
• نوجوان فعالیت های فوق برنامه ورزشی دارد.
• نوجوان با مسجد محل و یا مدرسه همکاری فوق برنامه دارد.

چه عواملی موجب رفتار جنسی نامناسب و فرهنگ و ارزش ها می شود ؟

• عزت نفس پایین
• ارتباط ضعیف با والدین
• عدم نظارت والدین
• بزرگتر از همسالان به نظررسیدن
• روابط عاشقانه دراز مدت
• مصرف موادو...
• ضعف تحصیلی
• داشتن والدینی که رفتار جنسی را تایید و حتی تحمل می کنند.
• نبودن ایده های مذهبی و معنوی در خانواده

افسردگی نوجوان

نوجوانان معمولا چرخش خاقی دارند یعنی گاهی سرحال و گاهی غمگین هستند. غمگینی و افسردگی در آنها متعارف و معمول است. اما چه زمانی خانواده باید نگران خلق نوجوانش شود؟ افسردگی با غم فرق دارد چون بیشتر به طول می انجامد و شدیدتر است. افسردگی بالینی یک بیماری است که می تواند به مشکلات جدی با عوارض مادام العمر منجر گردد.برخی علایم خطر ابتلا به افسردگی بر این قرارند.
علایمی که بیشتر از غم و افسردگی معمولی هستند:

1. تغییر در عادات خواب و خوراک
2. از دست دادن علاقه به دوستان و عادت ها
3. از دست دادن ناگهانی علاقه به حیوان خانگی یا اموالی که قبلا عزیز بود.
4. تغییر ناگهانی نمرات درسی
5. شکایت از فشارها غیرمتعارف
6. گوشه گیری
7. عدم علاقه به ظاهر و رسیدگی به وضع ظاهری
8. احسا نا امیدی یا تنفر از خود
9. احساس کر ختی و بی علاقگی
10. از دست دادن انرژی

 چه باید کرد؟
اگر فکر می کنید که این احتمال وجود دارد که نوجوانتان افسرده باشد می توانید این اقدامات را انجام دهید.
• با نوجوانتان درباره احساساتش صحبت کنید. به اوکمک کنید که راز دلش را با شما بگوید.
• به نوجوانتان کمک تا با همفکری شما راهی برای خلاص از این احساسات دردناک پیدا کند.
• فعالیت فیزیکی را تشویق کنید.
• بیشتر از حد معمول به سراغش بروید و احوالش را بپرسید.
• اگر این گام ها کمک نمی کند و مشکل جدی بنظر میرسد با مشاور مدرسه ،معلم، پزشک صحبت کنید. به یک متخصص در امور نوجوانانی که مشکلات هیجانی دارند مراجعه کنید.

شکل دادن عزت نفس در نوجوان
چرا عزت نفس مخصوصآ در دوران نوجوانی خیلی اساسی و مهم است؟
جواب: عزت نفس ما در مسیری که برای زندگی مان انتخاب می کنیم نقش خیلی مهمی بازی می کند اینکه ما چطور احساس می کنیم چطور با وقایع روبرو می شویم و همه آنچه انجام می دهیم تحت تاثیر عزت ماست.
وقتی عزت نفس قوی داریم انتخاب های مثبتی در مورد آنچه به صلاح ما و کسانی که دوستشان داریم هست. انجام می دهیم..

با این روش ها می توانید به نوجوانتان کمک کنید که عزت نفس داشته باشد:

• وقتی نوجوانتان با شما صحبت می کنید، هم به حرفها و هم به رفتار او توجه کنید.
• نظرات نوجوانتان را درباره چیزها پرسیده و نظر او را بپذیرید.
• از او بپرسید چرا چنین فکر می کند و چه انجام میدهد.
• به خودتان یادآوری کنید که نوجوانتان نیاز دارد به اینکه خودش را از شما جدا کند. این میل به استقلال و جدایی در دوران نوجوانی طبیعی برده و سالم است و به نوجوانتان اجازه بدهید این کار را انجام دهد .
• بگذارید نوجوانتان بداند که شما عاشقانه دوستش دارید.
• بگذار ید نوجوانتان بداند که شما همواره برای او در آنجا حضور خواهید داشت.
• به نوجوانتان اجازه کشف عقاید تان را بدهید.
• وقتی نوجوانتان ابراز وجود می کند جا نخورید و نترسید.
• نوجوانتان را تشویق کنید که احساسات و هیجاناتش را به شیوه مناسب ابراز کند.

Template Design:Dima Group
Tool tip